Zarządzanie ryzykiem - definicje

Ryzyko, niepewność, szansa i zagrożenie. Ryzyko to przyszłe zdarzenie. Sytuacja, w której wybranie danego wariantu decyzyjnego pociąga za sobą możliwości wystąpienia negatywnych i pozytywnych konsekwencji przy znanym prawdopodobieństwie wystąpienia każdej możliwości. Pozytywne ryzyka nazywane są szansami, negatywne - zagrożeniami. Niepewność jest zjawiskiem psychologicznym związanym ze skłonnością do podejmowaniem ryzyka. Z niepewnością mamy do czynienia w sytuacjach kiedy na podejmowanie decyzji mają wpływ inne niż realne przesłanki wynikające ze skutków i prawdopodobieństwo wystąpienia danego ryzyka.
 
Drzewa decyzyjne. Graficzna metoda wyznaczania najbardziej optymalnej decyzji oparta na oczekiwanej wartości pieniężnej (EMV).  Czytaj wiecej >>
 
Oczekiwana wartość pieniężna (EMV - Expected Monetary Value) Jest to koszt, skutek zagrożenia lub przychód szansy pomnożony przez jego prawdopodobieństwo. Suma wartości oczekiwanej wszystkich szans i zagrożeń jest najprostszą metodą wyznaczenia budżetu rezerwowego na ryzyko. Czytaj więcej >>
 
Skłonność do podejmowania ryzyka, apetyt na ryzyko, odporność na ryzyko. Każde przedsięwzięcie gospodarcze jest związane z podejmowaniem ryzyka. Przedsiębiorstwa powinny być przygotowane na wystapienie ewentualnego ryzyka. Najczęściej firmy na początku swojej działalności mają wysoką skłonność do podejmowania ryzyka, dlatego znaczna ich ilość ogłosi upadłość w pierwszych dwóch latach od założenia. Instytucje finansowe, np. banki mają niski apetyt na ryzyko. Prowadzą tak swoją działalność, aby być odporne na ewentualne zagrożenia, ponieważ operują środkami swoich depozytariuszy. W ramach portfela wybierają do realizacji te projekty, których oczekiwana wartość ryzyka jest niska, a wariancja (niepewność) jest do zaakceptowania. Przykład: na wykresie uwidoczniono dystrybuanty (skumulowane prawdopodobieństwo) oraz rozkłady prawdopodobieństwa zysku dwóch projektów. Dla obu projektów dyrektywna wartość zysku wyliczona na podstawie NPV (wartość bieżąca) wynosi dokładnie tę samą kwotę. Oś pionowa wskazuje odsetek scenaruszy 0-100% dla dystrybuanty po lewej oraz gędstość prawdopodobieństwa dla wykresu po prawej. Projekt A ma większą wariancje niż projekt B. W projekcie A istniej pewne prawdopodobieństwo, że zysk wyniesie więcej niż dla B, ale również możliwość, że mniej (większy rozrzut). Instytucje o mniejszym apetycie na ryzyko wybrałyby projekt B do realizacji.
 
 
Wartość bieżąca netto (NPV – Net Present Value) Przez czas realizacji projektu wartość nabywcza pieniądza nie jest stała. Na skutek inflacji środki finansowe zmniejszają swoją wartość. Dodatkowo kapitał można inwestować w inne bardziej zyskowne przedsięwzięcia. Metoda polegająca na dyskontowaniu wartości pieniądza w miarę upływu czasu pozwala porównywać przepływy pieniężne w różnych okresach i w różnych inwestycjach. Czytaj więcej >>
 
Tolerancja ryzyka. Patrz apetyt na ryzyko. 
 
Struktura podziału ryzyka (RBS Risks Breakdown Structure) jest hierarchiczną struktura ryzyk projektowych  podzielonych na kategorie.  Analogiczna hierarchia do struktury podziału prac (WBS).  Czytaj więcej >>
 
Kategoria (obszar) ryzyka, kategoryzacja ryzyka, profile ryzyka. Ryzyka są podzielone na różne kategorie np. medyczne, prawne, farmakologiczne, środowiskowe, Informatyczne, siła wyższa itp. Dla określonych projektów pewne kategorie zagrożeń się nie pojawiają, a inne są typowe w danej branży. Na tej podstawi można budować profile ryzyka.
 
Analiza SWOT Metoda polegająca na identyfikacji mocny i słabych stron oraz szans i zagrożeń, a następnie zbadaniu wpływu tych aspektów na siebie. Szanse i zagrożenia są wprost zidentyfikowanymi ryzykami. Wynikiem analizy jest określenie optymalnej strategii realizacji przedsięwzięcia. Opisane zależności pomiędzy ryzykami (szansami i zagrożeniami), a mocnymi i słabymi stronami posłużą do opracowania planów przeciwdziałaniu ryzyku. Czytaj więcej >> 
 
Ryzyka sezonowe, ekspozycja na ryzyko. Ryzyko, które może się ziścicie tylko w określonym czasie. Na przykład podczas zimy zbyt niska temperatura może uniemożliwić dokonanie wylewki betonu pod fundament. To ryzyko nie wystąpi w okresie letnim. Nadmierne wydłużanie czasu realizacji projektu prowadzi do zwiększenia ekspozycji na ryzyko ponieważ w dłuższym okresie jest większe prawdopodobieństwo jego urzeczywistnienia.
 
Ryzyko rezydualne (szczątkowe), ryzyko wtórne. Ryzyko szczątkowe to ryzyko, którego nie sposób wyeliminować z przedsięwzięcia. Stosowanie jakikolwiek planów przeciwdziałaniu ryzyku prowadzi do wprowadzania kolejnych ryzyk (wtórnych) do projektu. Zbyt intesywne przeciwdziałanie ryzykom prowadzi do zwiększenia kosztu, co niekorzystanie wpływa na wynik projektu.
 
Analiza wrażliwości. Polega na zidentyfikowaniu zmiennych ryzyka (mających zdecydowany wpływ na występowanie ryzyka). W modelu finansowym przedsięwzięcia zmienne ryzyka to te, na które nie mamy wpływu lub wpływ jest ograniczony, a ich niewielkie wahanie przekłada się na znaczne pogorszenie wyniku projektu. Niewielka zmiana ma duży skutek. Przykład: obniżenie ceny sprzedaży o 10% powoduje spadek zysku o 40%. Na cenę sprzedaży mamy ograniczony wpływ w gospodarce rynkowej, gdzie jest wielu konkurentów.
 
PERT - Program Evaluation and Review Technique. Metoda planowania i kontroli projektu, wykorzystująca programowanie sieciowe, stosowana w zarządzaniu projektami. Stosuje się ją do szacowania trwania czasu realizacji oraz kosztu zadań. Czytaj więcej >>
 
Rezerwa na ryzyko (contingency reserve), rezerwa na niepewność. Rezerwa na ryzyko to bufor, który pozwala pokryć koszty skutków ryzyka, które wystąpią w projekcie. Budżet się wylicza na podstawie oceny ilościowe ryzyka dla zagrożeń i szans zidentyfikowanych i ocenionych jakościowo. Do wyliczenia rezerwy stosuje się symulacje Monte Carlo lub metodę oczekiwanej wartości pieniężnej (EMV). W projekcie dodatkowo zakłada się bufor na ryzyka, które nie zostały zidentyfikowane lub dla rozpoznanych ryzyk istniej wysoka wariancja (niepewność) oszacowania prawdopodobieństwa lub ich skutków.
 
Zasada sukcesywności (successive principle). Dla zmniejszenia błędów oszacowań w projekcie związanych z niepewnością i ryzykiem stosuje się zasadę sukcesywności polegającą na dekompozycji szacowanego elementu na elementy składowe. Suma wariancji oszacowań elementów składowych jest mniejsza aniżeli wariancja całego elementu. W celu zmniejszenia wariancji oszacowań np. kosztów, pozycje kosztowe charakteryzujące się zbyt dużą wariancją dzieli się na części składowe. Proces podziału na części składowe powtarza się sukcesywnie do chwili, kiedy wariancje wszystkich komponentów kosztowych nie przekraczają akceptowanego poziomu. Tę samą technikę stosuje się w odniesieniu do oszacowań czasów trwania działań, dzięki czemu zmniejsza się błędy oszacowania czasu trwania projektu.